MKTG SR - pasek na kartach artykułów

Dzika przyprawa do mięsa i darmowy składnik sałatki. To wszechobecne zioło odtruwa organizm. Zobacz, jak zrobić herbatkę i nalewkę

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Wideo
emisja bez ograniczeń wiekowych
Bluszczyk kurdybanek to jedno z pierwszych wiosennych ziół, bo nawet nie traci listków na zimę. Łatwo rozpoznać go po kwiatach, z którymi jedzony jest w całości. To zioło to cenna przyprawa do mięs i ryb, która wzbogaca ich smak i wspiera trawienie. W sałatce sprawdza się jak zielenina, zrobisz z niej także odtruwającą herbatkę i cenną nalewkę. Zobacz właściwości bluszczyku kurdybanka i sprawdź, jak go zbierać i wykorzystać prozdrowotne działanie.

Spis treści

Jak rośnie bluszczyk kurdybanek?

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) jest rośliną zimozieloną, czyli taką, która nie zrzuca liści i rośnie już od wczesnej wiosny. Bylina ta należy do rodziny jasnotowatych – tak, jak np. mięta, melisa, lawenda, tymianek czy majeranek. Jest jadalny tak samo, jak popularne zioła, i ma cenne właściwości prozdrowotne.

Wyciskanie cytryny do naczynia z rybą w marynacie i bluszczyk kurdybanek
Niepozorne zioło można znaleźć dosłownie wszędzie. Jedno z najbardziej polecanych zastosowań dla bluszczyku kurdybanka jest przyprawianie mięsa lenyvavsha/123RF, MAKY_OREL/Pixabay (małe)

Świeży bluszczyk kurdybanek ma silny korzenny zapach i smak, który pasuje zwłaszcza do mięs i ryb, jak również innych ziół np. w sosach czy daniach jednogarnkowych.

Inne tradycyjne nazwy rośliny to bluszczyk pospolity, bluszczyk ziemny, obłożnik czy po prostu kurdybanek. Również łacińska nazwa rośliny – Glechoma hederacea – ma wiele synonimów, takich jak: Nepeta glechoma, Nepeta hederacea, Hedera terrestris.

Czytaj też: Czosnek niedźwiedzi to wiosenne zioło na krążenie. Jak go zbierać?

Bluszczyk rośnie dziko w Europie i Azji i jest pospolitym, trudnym do wyplenienia chwastem, który intensywnie rozrasta się na wiosnę. Występuje w lasach liściastych, na łąkach, nieużytkach, w ogrodach i innych obszarach zieleni. Jest rośliną miododajną, lubianą przez pszczoły.

To również lubiana roślina dekoracyjna, zwłaszcza odmiany takie jak np. bluszczyk kurdybanek Variegata, którego zapach ma właściwości odstraszające komary.

W kuchni i zielarstwie surowcem są aromatyczne liście i purpurowo-fioletowe kwiaty bluszczyku, które w nienasłonecznionych miejscach zbioru są niebieskie. Watro poszukiwać go w czystych lokalizacjach, oddalonych od dróg i innych źródeł zanieczyszczeń środowiska.

Jak wygląda bluszczyk kurdybanek? Z czym można go pomylić?

Bluszczyk kurdybanek to roślina dość charakterystyczna, zwłaszcza biorąc pod uwagę sposób, w jaki się rozrasta. Choć może przypominać pnący, trujący bluszcz pospolity (Hedera helix), kurdybanek rośnie głównie płożąc się po ziemi (stąd jego alternatywne nazwy).

W porównaniu do bluszczu, bluszczyk ma listki małe i delikatne, o kształcie okrągłym, sercowatym lub nerkowatym, wielokrotnie karbowane, a łodyga osiąga tylko do 60 cm i najwyżej się wspina.

Bluszcz ma liście stosunkowo sztywne i połyskujące, złożone z 3-5 klap, z pełnym brzegiem i ostro zakończone, które rosną większe. Pnąc się, łodygi osiągają długość aż do 20 metrów.

Kurdybanek, zwłaszcza kwitnący, jest nieco podobny jest do niektórych gatunków jadalnej i leczniczej jasnoty – pomyłka jest więc niegroźna, choć niezbyt prawdopodobna ze względu na inny kształt liści jasnoty (jak u pokrzywy).

Bluszczyk kurdybanek – właściwości lecznicze

Bluszczyk kurdybanek zawiera m.in. seskwiterpeny, triterpeny, taniny, fenolokwasy (kwas rozmarynowy, kawowy, ferulowy), flawonoidy (pochodne kwercetyny, apigeniny i luteoliny), gorycze czy saponiny. Są to związki o działaniu antyoksydacyjnym, które mają korzystne działanie w organizmie i działają ochronnie w stosunku do komórek i tkanek.

Przeciwutleniaczom towarzyszą im kwas organiczne i sole mineralne, a także olejek eteryczny zawierający podobne związki terpenowe, jak różne odmiany ziół (do 0,03 proc. w zielu suszonym).

Bluszczyk kurdybanek, zwłaszcza przygotowany w formie naparu lub odwaru, wspomaga stan układu pokarmowego, błon śluzowych i skóry. Ma jednak znacznie więcej cennych właściwości, między innymi:

  • nasila wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiając trawienie zwłaszcza pokarmów białkowych,
  • ułatwia przepływ żółci, co poprawia trawienie tłuszczów,
  • działa ściągająco i przeciwzapalnie, również stosowany jako płukanka do ust i gardła, a ponadto przy hemoroidach,
  • wywołuje lekki efekt zapierający i wspomaga regenerację śluzówki, m.in. przy biegunce,
  • hamuje rozwój bakterii ropnych, również tych antybiotykoopornych,
  • działa wzmacniająco na organizm, m.in. w stanach anemii,
  • wspomaga leczenie stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, m.in. przy infekcjach i astmie,
  • wspomaga odtruwanie organizmu z toksyn, m.in. metali ciężkich i węglowodorów aromatycznych,
  • chroni komórki wątroby hamuje rozwój jej stłuszczenia czy marskości,
  • działa rozkurczowo w obrębie układu trawiennego i moczowego, jak i oddechowego,
  • ułatwia odkrztuszanie wydzieliny zapalnej z dróg oddechowych,
  • rozszerza oskrzela i łagodzi oddechowe stany alergiczne,
  • wspomaga leczenie wyprysków, egzemy i drobnych ran przy przemywaniu naparem lub nalewką rozcieńczoną wodą w stosunku 1 do 5,
  • stosowana zewnętrznie zmniejsza aktywność gruczołów łojowych, łagodząc objawy przetłuszczania się skóry (a zarazem trądziku) oraz włosów,
  • hamuje aktywność grzybów takich jak drożdżaki Candida na skórze.

Na co pomaga bluszczyk kurdybanek? Zastosowanie lecznicze i przeciwwskazania

Właściwości kurdybanka były cenione już w tradycyjnej medycynie germańskiej, m.in. przez św. Hildegardę z Bingen, która polecała go m.in. przy kamieniach żółciowych oraz chorobach płuc i piersi, a także problemach, których leczenie wspomaga się tym ziołem również współcześnie.

Najważniejsze zastosowania bluszczyku kurdybanka:

  • niestrawność,
  • biegunki i zaparcia,
  • zatrucia,
  • infekcje dróg moczowych,
  • zaburzenia wchłaniania,
  • wzdęcia i kolki,
  • astma oskrzelowa,
  • chrypa,
  • kaszel,
  • zapalenie oskrzeli, krtani, zatok,
  • trądzik pospolity,
  • egzema,
  • łojotok,
  • łupież.

W produktach zielarskich bluszczyk kurdybanek rzadko występuje samodzielnie – najczęściej stanowi składnik mieszanek ziół stosowanych w chorobach wątroby i woreczka żółciowego, wspomagając ich właściwości.

Roślina jest uznawana za bezpieczną i w przetworach bezalkoholowych podawana nawet dzieciom, jednak nie powinny stosować jej osoby z epilepsją (padaczką) oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią, choć te ostatnie przeciwwskazania wynikają z braku badań w tej grupie osób.

Jak zbierać i suszyć bluszczyk kurdybanek na herbatę? Przepis na syrop i nalewkę z bluszczyku

Ziele bluszczyku zbiera się w okresie kwitnienia rośliny, tj. od kwietnia do czerwca, a najlepiej na jego początku. Młode pędy i listki można zbierać jednak już wczesną wiosną. Pędy rośliny ścina się tuż nad ziemią, po czym suszy w naturalny sposób w zacienionym, przewiewnym miejscu rozłożone w cienkiej warstwie. Proces ten powinien trwać jak najkrócej, ale temperatura nie powinna przekraczać 40 stopni Celsjusza.

Zobacz na zdjęciach, jak wygląda bluszczyk kurdybanek.

Suszone, rozdrobnione ziele należy przechowywać w szczelnie zamkniętym pojemniku. Można stosować je do przygotowania naparów i odwarów, a także jako kuchenną przyprawę.

Choć bluszczyk rośnie również w zacienionych miejscach, najlepiej zbierać go ze stanowisk nasłonecznionych, gdyż zawiera wtedy więcej związków aktywnych. Ma ciemniej zabarwione liście, które często przyjmują odcień fioletowy lub czerwony. Są bogatsze nie tylko w antyoksydacyjne barwniki, ale także olejek eteryczny.

Oto, jak przygotować i stosować przetwory z ziela:

  • Herbata z bluszczyku – zalej 1 łyżkę suszonego ziela 1 szkl. wrzątku, przykryj i odstaw na 10 min. Dawkowanie: 1/2 szkl. 2-3 razy dziennie, na ciepło; przy przeziębieniu – 2-3 szkl. dziennie.
  • Nalewka z bluszczyku – zalej 5 pędów rośliny 0,5 l wódki 45 proc. (z rozcieńczonego spirytusu rektyfikowanego), odstaw w ciepłe, słoneczne miejsce na tydzień, przecedź i przelej do butelki. Dawkowanie: 1 łyżka 3 razy dziennie po posiłku.
  • Syrop z bluszczyku – zalej 10 pędów rośliny 4 szkl. wody i gotuj 15 min, a następnie dodaj 750 g cukru i gotuj jeszcze 5 min, lub dodaj tyle samo miodu i zagotuj. Przelej gorący płyn do wyparzonych słoików, pozostawiając kilka centymetrów marginesu, po czym je zamknij. Dawkowanie: 1 łyżka (dzieci – 1 łyżeczka) 3 razy dziennie.
  • Intrakt z bluszczyku – posiekaj lub zmiel krótko 50 g ziela, zalej 150 ml gorącego spirytusu 60-70 proc. i po tygodniu przefiltruj. Dawkowanie: 5 ml 3 razy dziennie.
  • Syrop z intraktu – połącz równą ilość intraktu z bluszczyku i miodu lub domowego syropu malinowego. Dawkowanie: 1 łyżka co 4-6 godzin.

Jak stosować bluszczyk w kuchni? Wykorzystanie w zupach i sałatkach

Bluszczyk może być jedzony jak sałata czy szpinak, czyli tzw. jarzyna, do czego nadają się zwłaszcza młode, wiosenne pędy. Zwyczajowo przyrządzano z nich też zupy zielne (w stylu tej szczawiowej) i sałatki.

Listki kurdybanka mają gorzkawy smak z ciekawymi nutami i najczęściej stanowią dodatek, a nie główny składnik dania. Ziele pasuje zwłaszcza do mięs (a szczególnie do wołowiny), które można nim np. obkładać, a także do dań z jajek i sera. Ułatwia trawienie i jest szczególnie polecane do dań tłustych.

Posiekane liście kurdybanka pasują m.in. do pasty z twarożku, przygotowanej z dodatkiem szczypiorku, pieprzu i soli. Ich smak dobrze komponuje się też z ziemniakami i pomidorami.

Listki bluszczyku można ususzyć i po zmieleniu lub utarciu w moździerzu stosować jako aromatyczną przyprawę.

Natomiast świeże, słodkie kwiaty kurdybanka sprawdzą się jako jadalna dekoracja do sałatki owocowej czy innego deseru, choć również do sałatki z zieleniny. Można przyrządzić ją z produktów sklepowych, choć równie dobrze jest sięgnąć po inne jadalne chwasty, takie jak liście i pędy mniszka lekarskiego, pokrzywy, gwiazdnicy, szczawiu i krwawnika.

Dodaj firmę Autopromocja

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Materiał oryginalny: Dzika przyprawa do mięsa i darmowy składnik sałatki. To wszechobecne zioło odtruwa organizm. Zobacz, jak zrobić herbatkę i nalewkę - Strona Zdrowia

Wróć na expressilustrowany.pl Express Ilustrowany